Około 500 obiektów rozmieszczono wokół sześciu tematów: podróży, rytmów w projektowaniu, sceny, metamorfoz, natury i kosmosu. Każda z sal odsłania nowe zestawienia, pokazując, jak blisko mogą sobie być świat sztuki użytkowej i jubilerskiego mistrzostwa.

Dynamiczny rozwój marki
Początki francuskiego domu jubilerskiego produkującego luksusową biżuterię, zegarki i perfumy sięgają końca XIX wieku. W 1896 roku Alfred Van Cleef i Salomon Arpels zakładają spółkę. Dziesięć lat później otwierają pierwszy butik w Paryżu, a następnie kolejne salony w luksusowych kurortach, takich jak Le Touquet, Nicea i Monte Carlo.

Firma szybko zdobywa uznanie dzięki wyjątkowemu połączeniu kunsztu rzemieślniczego i artystycznej wyobraźni. Pierwszy wielki sukces przychodzi w 1925 roku, kiedy wyroby marki zostają uhonorowane główną nagrodą na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Przemysłowej w Paryżu. Wyróżnienie zdobywa m.in. bransoleta „Aux Roses” z motywem czerwonych i białych róż wykonanych z rubinów i diamentów.

Lata międzywojenne przynoszą dalszy rozwój marki. W tym czasie dom jubilerski współpracuje z wybitnym projektantem epoki art déco René Simem Lacaze, a jego znakiem rozpoznawczym staje się technika osadzania kamieni Serti Mystérieux. Ten niezwykle precyzyjny i czasochłonny sposób oprawy pozwalał tworzyć zaledwie kilka egzemplarzy biżuterii rocznie.

Dzięki innowacyjności, dbałości o detal i mistrzostwu wykonania Van Cleef & Arpels szybko zdobywa uznanie arystokracji i elit świata kultury. W czasie II wojny światowej członkowie rodziny emigrują do Stanów Zjednoczonych, jednak po wojnie stery firmy przejmuje kolejne pokolenie Arpelsów: Claude, Jacques i Pierre, kontynuując rozwój marki.

O prestiżu domu jubilerskiego świadczą także wyjątkowe zamówienia. Jednym z najbardziej spektakularnych była korona wykonana w 1967 roku dla cesarzowej Farah Pahlavi, żony szacha Iranu Mohammada Rezy Pahlawiego, wysadzana 36 rubinami, 36 szmaragdami, perłami i diamentami.

Dzieła Van Cleef & Arpels od dekad fascynują również świat filmu i sztuki. Bajkowe brosze w kształcie motyli, legendarne zapięcia „Mystery Set” czy zegarki z serii „Poetic Complications” stały się ikonami biżuteryjnego designu. Wśród klientek marki znajdowały się m.in. Marlene Dietrich, Grace Kelly, Maria Callas, Elizabeth Taylor i Eva Perón.

Dziś firma posiada butiki w najważniejszych miastach świata, od Genewy i Londynu po Nowy Jork, Tokio i Wiedeń, choć jej flagowy salon nadal mieści się przy placu Vendôme w Paryżu. W 2000 roku dom jubilerski został przejęty przez szwajcarską grupę Richemont, do której należą również Cartier i Chloé.

Wiedeń: wystawa i butik
Labirynt sal wystawowych w MAK został zaprojektowany przez paryskie Atelier Tsuyoshi Tane. Kolejne przestrzenie prowadzą zwiedzających przez starannie skomponowaną opowieść, w której wiedeńska secesja spotyka się ze sztuką Van Cleef & Arpels.

Wystawa zachęca do samodzielnego odkrywania artystycznych zestawień — od prac Josefa Hoffmanna i Kolomana Mosera po dzieła Gustava Klimta. Precyzyjna biżuteria harmonijnie współgra tu z historycznymi obiektami, takimi jak parawan Mosera czy fragmenty klimtowskiego fryzu.

Szczególnie wyraźnie widoczne jest spotkanie geometrii i surowości Wiener Werkstätte z lekkością oraz fantazją jubilerskich projektów Van Cleef & Arpels. Zestawienia wzorów z początku XX wieku z broszkami i koliami z lat 30. pokazują ciągłość inspiracji między rzemiosłem, designem i sztuką użytkową.

Ikoniczny styl Van Cleef & Arpels odwołuje się do świata baśni i wyobraźni — pełnego elfów, baletnic, kwiatów i kamieni szlachetnych. Doskonale widać to w zestawieniu broszy z około 1580 roku ze zbiorów Haller Schmuck, zdobionej perłami, rubinami i emalią, z kwiatową broszą Van Cleef & Arpels z 1937 roku.

Uwagę przyciąga także porównanie szkatułki Kolomana Mosera z 1906 roku z pudełkiem na drobiazgi Van Cleef & Arpels z 1935 roku oraz cynkowego koszyczka na słodycze Josefa Hoffmanna z 1907 roku z bransoletą o egipskich motywach z 1924 roku, wysadzaną szafirami i szmaragdami.

Ekspozycja przygotowana została specjalnie dla wiedeńskiego MAK jako wyraz uznania dla znaczenia tej instytucji. Oprowadzający zwracają przy tym uwagę na mniej znane aspekty działalności domu jubilerskiego. Van Cleef & Arpels od lat odkupuje własne historyczne wyroby na aukcjach, traktując je jako unikatowe dzieła sztuki i chroniąc przed rozproszeniem.

Powodem tej polityki jest wyjątkowość dawnego rzemiosła – setki godzin pracy oraz techniki, których dziś często nie da się już odtworzyć. Marka inwestuje równocześnie w edukację młodych jubilerów, starając się zachować mistrzowskie umiejętności dla kolejnych pokoleń.

Po zwiedzaniu wystawy warto zajrzeć do wiedeńskiego butiku Van Cleef & Arpels przy Kohlmarkt 3, otwartego w 2024 roku. Sklep mieści się w historycznym budynku w sercu miasta, w pobliżu Hofburga i Opery Wiedeńskiej, idealnie wpisując się w prestiżowy charakter marki.

Wystawa w MAK uczy uważności – skupienia na detalu, mistrzostwie rękodzieła i kunszcie projektowania, które łączą sztukę użytkową z biżuterią najwyższej klasy.

GLANZSTÜCKE
Van Cleef & Arpels High Jewelery x Masterpieces
10.06.2026- 27.09. 2026

Ewa Steinhardt, Polonika nr 315, lipiec/sierpień 2026