Od okupacji do neutralności
Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku Austria została podzielona na cztery strefy okupacyjne: amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką. Również Wiedeń znalazł się pod kontrolą czterech mocarstw, a jego historyczne centrum było wspólnie administrowane przez aliantów. Okupacja trwała dziesięć lat.

Przełom nastąpił 15 maja 1955 roku, kiedy w wiedeńskim Belwederze podpisano traktat państwowy (Österreichischer Staatsvertrag). Dokument zawarty między Austrią a czterema mocarstwami okupacyjnymi przywracał jej pełną suwerenność. Traktat wszedł w życie 27 lipca 1955 roku, po złożeniu ostatniego dokumentu ratyfikacyjnego przez Francję. Od tego momentu wojska okupacyjne miały 90 dni na opuszczenie kraju. Termin ich wycofania upływał 25 października.

Już podczas negocjacji traktatu ważną rolę odegrała kwestia neutralności Austrii. W kwietniu 1955 roku, w wyniku rozmów przeprowadzonych w Moskwie, Austria zobowiązała się do ogłoszenia wieczystej neutralności, wzorowanej na rozwiązaniu szwajcarskim. Był to jeden z warunków politycznego porozumienia umożliwiającego zakończenie okupacji.

Co ciekawe, neutralność nie została zapisana w samym traktacie państwowym. Austria ogłosiła ją odrębnie, w federalnej ustawie konstytucyjnej uchwalonej przez Radę Narodową 26 października 1955 roku, dzień po upływie terminu wycofania obcych wojsk. Zobowiązała się wówczas do nieprzystępowania do sojuszy wojskowych i niedopuszczania do tworzenia obcych baz wojskowych na swoim terytorium.

Ustawa weszła w życie 5 listopada 1955 roku. Jej uchwalenie stało się jednym z najważniejszych symboli odzyskanej niezależności.

Od Dnia Flagi do święta narodowego
Początkowo nie planowano ustanowienia nowego święta narodowego. Z inicjatywą uczczenia odzyskanej suwerenności, przede wszystkim w szkołach, wystąpił minister edukacji Heinrich Drimmel.

Już 1 października 1955 roku wydał zarządzenie, aby 25 października – w dniu, w którym upływał termin wycofania wojsk okupacyjnych – uczniowie poznali znaczenie odzyskanej suwerenności, a na budynkach szkół uroczyście wywieszono austriackie flagi. W ten sposób narodził się Dzień Flagi (Tag der Fahne).

Rok później, 11 września 1956 roku, rząd postanowił, że Dzień Flagi będzie obchodzony corocznie 26 października. Wybór tej daty miał podkreślać znaczenie uchwalenia ustawy o neutralności jako wyrazu samodzielnej woli politycznej Austrii po odzyskaniu pełnej suwerenności.

Dopiero w 1965 roku rozpoczęto debatę nad ustanowieniem oficjalnego święta narodowego. Rozważano cztery daty: 12 listopada, upamiętniający proklamowanie I Republiki w 1918 roku; 27 kwietnia, dzień ogłoszenia niepodległości Austrii w 1945 roku; 15 maja, rocznicę podpisania traktatu państwowego, oraz 26 października, rocznicę uchwalenia ustawy o neutralności.

Ostatecznie wybrano tę ostatnią datę. 25 października 1965 roku Rada Narodowa jednogłośnie uchwaliła ustawę ustanawiającą 26 października świętem narodowym Austrii (Österreichischer Nationalfeiertag). Pierwsze oficjalne obchody odbyły się już następnego dnia. Od 1967 roku jest to również dzień ustawowo wolny od pracy.

Hymn Austrii – od wielkich synów do wielkich córek i synów
Interesującą historię ma również austriacki hymn narodowy „Land der Berge, Land am Strome” (Kraju gór, kraju nad rzeką), przyjęty 25 lutego 1947 roku.

Po II wojnie światowej Austria poszukiwała nowych symboli państwowych, które podkreślałyby jej niezależność i odrodzenie jako demokratycznej republiki. Nowy hymn miał zastąpić wcześniejsze pieśni państwowe, których historia wiązała się z monarchią habsburską i okresem międzywojennym.

Słowa hymnu napisała austriacka poetka Paula von Preradović, wnuczka chorwackiego poety Petara Preradovicia. Jej tekst został wybrany w ramach konkursu ogłoszonego przez austriacki rząd. Po raz pierwszy nowy hymn zabrzmiał w austriackim radiu 7 marca 1947 roku.

Ciekawostką jest pochodzenie melodii. Przez wiele lat przypisywano ją Wolfgangowi Amadeuszowi Mozartowi. Późniejsze badania podważyły jednak jego autorstwo. Za bardziej prawdopodobnego kompozytora uznaje się dziś Johanna Baptista Holzera, choć kwestia ta nie została ostatecznie rozstrzygnięta.

Nie mniej interesująca okazała się historia słów hymnu. Przez dziesięciolecia śpiewano w nim wyłącznie o „wielkich synach” Austrii („Heimat bist du großer Söhne”), mimo że autorką tekstu była kobieta.

Dyskusje o uwzględnieniu w hymnie także kobiet trwały przez wiele lat, wywołując spory polityczne i społeczne. 7 grudnia 2011 roku austriacka Rada Narodowa uchwaliła zmianę tekstu. Od 1 stycznia 2012 roku obowiązuje wersja mówiąca o „wielkich córkach i synach” Austrii („Heimat großer Töchter und Söhne”). Zmieniono również fragment trzeciej zwrotki, zastępując słowo „Brüderchören” (chóry braci) określeniem „Jubelchören” (chóry radości).

Przy okazji tekst i melodię hymnu po raz pierwszy uregulowano ustawowo. Wcześniej jego oficjalny status wynikał z decyzji rządu z lat 1946–1947.

A skoro mowa o muzyce, warto przypomnieć, że za nieoficjalny hymn Austrii od dawna uchodzi walc „Nad pięknym modrym Dunajem” Johanna Straussa syna. Jego melodia, rozpoznawalna na całym świecie, stała się jednym z najbardziej charakterystycznych muzycznych symboli Wiednia i Austrii.

Parlament – świadek austriackiej historii
Z historią święta narodowego nierozerwalnie związany jest austriacki parlament. To właśnie tutaj, 26 października 1955 roku, uchwalono ustawę o neutralności.

Monumentalny gmach przy wiedeńskiej Ringstrasse wzniesiono w latach 1874–1883 według projektu duńskiego architekta Theophila Hansena. Zafascynowany kulturą starożytnej Grecji, nadał budynkowi formę nawiązującą do antycznych świątyń, podkreślając w ten sposób związek parlamentaryzmu z tradycją demokracji ateńskiej.

Przed głównym wejściem wznosi się monumentalna fontanna Pallas Ateny, ukończona w 1902 roku. Grecka bogini mądrości trzyma w dłoni skrzydlatą Nike, symbol zwycięstwa. Poniżej znajdują się alegoryczne przedstawienia władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz czterech rzek dawnej monarchii: Dunaju, Innu, Łaby i Wełtawy.

Sam gmach parlamentu był świadkiem najważniejszych wydarzeń politycznych kraju. Początkowo był siedzibą austriackiej Rady Państwa (Reichsrat), parlamentu austriackiej części monarchii austro-węgierskiej. W 1918 roku, po rozpadzie monarchii habsburskiej, stał się siedzibą władz nowej republiki. W 1933 roku doszło do sparaliżowania prac Rady Narodowej, a następnie do zastąpienia demokratycznego parlamentaryzmu systemem autorytarnym. Dopiero po zakończeniu II wojny światowej przywrócono demokratyczne funkcjonowanie parlamentu.

Polskie ślady w wiedeńskim parlamencie
Szczególnie interesująca z polskiej perspektywy jest dawna sala posiedzeń Izby Posłów (Abgeordnetenhaus). Zasiadali w niej przedstawiciele wielu narodów monarchii habsburskiej, wśród nich liczni polscy politycy z Galicji.

Jednym z nich był Franciszek Smolka, który w latach 1881–1893 pełnił funkcję przewodniczącego Izby Posłów austriackiej Rady Państwa. To właśnie pod jego przewodnictwem 4 grudnia 1883 roku odbyło się pierwsze posiedzenie Izby w nowo wybudowanym gmachu parlamentu.

Polacy odgrywali w życiu politycznym monarchii znaczącą rolę. Działające w wiedeńskiej Radzie Państwa Koło Polskie (Polenklub), skupiające posłów z Galicji, należało do wpływowych ugrupowań parlamentarnych. Polscy politycy obejmowali również najwyższe stanowiska państwowe.

Premierami austriackiej części monarchii byli Alfred Potocki (1870–1871) i Kazimierz Badeni (1895–1897). Agenor Gołuchowski młodszy kierował polityką zagraniczną Austro-Węgier, a Julian Dunajewski i Leon Biliński pełnili funkcje ministrów finansów. W wiedeńskim parlamencie działali także Ignacy Daszyński i Wincenty Witos, późniejsi premierzy niepodległej Polski. To tylko kilka przykładów znaczącej roli Polaków w życiu politycznym monarchii habsburskiej.

O ich obecności przypominają również zachowane w gmachu parlamentu popiersia dwóch polskich polityków: Franciszka Smolki oraz Apolinarego Jaworskiego, posła do Rady Państwa, przewodniczącego Koła Polskiego i ministra do spraw Galicji.

Po zakończeniu generalnego remontu parlamentu popiersia powróciły do odnowionych wnętrz. Popiersie Smolki znajduje się w pobliżu Café Agora, natomiast Jaworskiego – w korytarzu prowadzącym do biblioteki parlamentarnej.

Oba popiersia zostały również opisane i przedstawione na fotografiach w przewodniku „60 polskich pamiątek w centrum Wiednia” autorstwa Sławomira Iwanowskiego, redaktora naczelnego „Poloniki”.

Dawna sala Izby Posłów, zachowana w swoim historycznym kształcie, pełni dziś funkcję sali Zgromadzenia Federalnego (Bundesversammlungssaal). Odbywają się w niej między innymi uroczystości zaprzysiężenia prezydenta Austrii.

Parlament dzisiaj
Parlament Austrii składa się z dwóch izb: Rady Narodowej (Nationalrat) i Rady Związkowej (Bundesrat).

Rada Narodowa liczy 183 deputowanych wybieranych na pięcioletnią kadencję. Prawo głosu w wyborach przysługuje obywatelom Austrii już po ukończeniu 16. roku życia. Do najważniejszych zadań Rady należą uchwalanie ustaw, kontrolowanie działalności rządu oraz podejmowanie decyzji w sprawach budżetowych.

Rada Związkowa reprezentuje interesy dziewięciu austriackich krajów związkowych. Liczy obecnie 60 członków wybieranych przez parlamenty krajowe. Bundesrat uczestniczy w procesie ustawodawczym, a w większości przypadków może zgłosić sprzeciw wobec ustaw przyjętych przez Radę Narodową. Sprzeciw ten ma zwykle charakter zawieszający, choć w niektórych sprawach zgoda Rady Związkowej jest niezbędna.

W latach 2017–2022 przeprowadzono gruntowną renowację gmachu parlamentu. Na czas remontu obie izby przeniosły się do tymczasowych pomieszczeń w Hofburgu oraz na Heldenplatz. W styczniu 2023 roku odrestaurowany budynek ponownie otwarto.

Dziś parlament jest nie tylko siedzibą austriackiej władzy ustawodawczej, ale także miejscem dostępnym dla zwiedzających. Oprócz bezpłatnych wycieczek z przewodnikiem można odwiedzać interaktywne centrum Demokratikum – Erlebnis Parlament, poświęcone historii i współczesnemu funkcjonowaniu austriackiej demokracji.

Szczególną okazją do poznania gmachu jest właśnie 26 października. Z okazji święta narodowego parlament organizuje dzień otwarty, umożliwiając odwiedzającym zajrzenie również do pomieszczeń na co dzień niedostępnych dla publiczności.

Tegoroczne obchody Święta Narodowego Austrii – 26 października 2026

W tym roku święto narodowe przypada w poniedziałek. Tradycyjnie przygotowano uroczystości państwowe, pokazy wojskowe, dni otwarte w instytucjach publicznych i bezpłatny wstęp do wybranych muzeów. Oto kilka propozycji w Wiedniu.

Parlament – dzień otwarty, godz. 10.00–16.00

Zwiedzający będą mogli zobaczyć sale posiedzeń Rady Narodowej, Rady Związkowej i Zgromadzenia Federalnego, a także zajrzeć do jednej z sal komisji parlamentarnych, na co dzień niedostępnej dla publiczności. Przewidziano również możliwość rozmowy z parlamentarzystami.

Zwiedzanie jest bezpłatne i trwa około 45 minut. Terminy z wcześniejszą rezerwacją są już zajęte, ale można przyjść bez zapisów, licząc się z dłuższym oczekiwaniem. Dla osób bez rezerwacji ostatnie wejście przewidziano o godz. 15.00, natomiast dla osób z rezerwacją – o godz. 14.00. Osoby powyżej 14. roku życia muszą mieć przy sobie dokument tożsamości ze zdjęciem.

Informacje: www.parlament.gv.at

Heldenplatz i okolice Burgtheater – trzy dni atrakcji

Już w sobotę, 24 października, rozpocznie się tradycyjna Informations- und Leistungsschau, czyli pokaz sprzętu i możliwości austriackich sił zbrojnych (Bundesheer).

W sobotę i niedzielę, 24 i 25 października, w godz. 11.00–16.00 na Heldenplatz i w okolicach Burgtheater będzie można zobaczyć prezentacje sprzętu wojskowego. W niedzielę o godz. 13.00 odbędzie się koncert reprezentacyjnej orkiestry wojskowej Gardemusik.

W poniedziałek, 26 października, w godz. 9.00–17.00 zaplanowano główne uroczystości Święta Narodowego Austrii, w tym przelot samolotów o godz. 10.56 i uroczyste zaprzysiężenie ponad tysiąca rekrutów w godz. 11.00–12.30. W programie znalazły się również pokazy śmigłowców, pojazdów opancerzonych, spadochroniarzy i psów wojskowych. Uroczysty capstrzyk (Zapfenstreich) zaplanowano na godz. 17.00.

Program: https://nationalfeiertag.bundesheer.at/programm-wien/

Hofburg i Urząd Kanclerza Federalnego – dni otwarte

W godz. 10.00–15.30 będzie można bezpłatnie zwiedzać reprezentacyjne pomieszczenia Kancelarii Prezydenta w Hofburgu. O godz. 10.00 prezydent Alexander Van der Bellen wraz z Doris Schmidauer powitają gości przed wejściem od strony Ballhausplatz. Nie obowiązują wcześniejsze zapisy.

Urząd Kanclerza Federalnego przy Ballhausplatz 2 zaprasza z kolei w godz. 12.00–17.00 na zwiedzanie z przewodnikiem. W programie przewidziano także możliwość spotkania z przedstawicielami rządu. Ostatnie wejście grupy zaplanowano na godz. 16.30.

Informacje: www.bundespraesident.at oraz www.bundeskanzleramt.gv.at

Austriacka Biblioteka Narodowa – bezpłatny wstęp, godz. 10.00–18.00

Z okazji święta narodowego będzie można bezpłatnie odwiedzić barokową Salę Paradną (Prunksaal) przy Josefsplatz oraz Muzeum Papirusów (Papyrusmuseum) w Neue Burg.

W programie znalazły się również specjalne oprowadzania oraz zajęcia dla dzieci. To doskonała okazja, aby zobaczyć jeden z najpiękniejszych barokowych kompleksów bibliotecznych Europy i poznać zbiory starożytnych papirusów.

Informacje: www.onb.ac.at

Haus der Geschichte Österreich – bezpłatne zwiedzanie, godz. 10.00–18.00

Dom Historii Austrii w Neue Burg przy Heldenplatz zaprasza do bezpłatnego zwiedzania wystaw poświęconych historii kraju od 1918 roku.

W programie przygotowano również atrakcje dla całych rodzin: quizy historyczne z możliwością wygrania rocznych kart wstępu, zabawę z zagadkami prowadzącą przez wystawy muzeum oraz warsztaty tworzenia pocztówek z motywami austriackimi.

Zajęcia odbywają się w godz. 10.30–17.30. Ostatnie wejście do muzeum przewidziano o godz. 17.30.

Program: www.hdgoe.at – Nationalfeiertag 2026

MAK – Museum für angewandte Kunst, godz. 10.00–18.00

Z okazji MAK Day wstęp do muzeum przy Stubenring 5 jest bezpłatny. Oprócz wystaw przygotowano specjalny program, między innymi poświęcony historii wzornictwa, wiedeńskiej modernie i sztuce użytkowej.

Można również zwiedzać ekspozycję „Architekturbaukästen 1890–1990”, na której do zabawy i eksperymentowania zachęcają klocki oraz zestawy konstrukcyjne. Miejsca na oprowadzania z przewodnikiem są już wyczerpane, ale wystawy można oglądać samodzielnie.

Program: www.mak.at

Muzeum Historii Wojskowości – Heeresgeschichtliches Museum

Wstęp do muzeum w Arsenalu będzie bezpłatny. Dodatkową atrakcją jest otwarta tego dnia hala pojazdów pancernych (Panzerhalle).

O godz. 11.00 rozpocznie się specjalne oprowadzanie „Das HGM als Teil von Wien”, poświęcone związkom muzeum i jego zbiorów z historią Wiednia. Udział w oprowadzaniu kosztuje 4 euro, a wcześniejsze zapisy nie są wymagane.

Informacje: www.hgm.at

Architekturzentrum Wien, godz. 10.00–18.00

Centrum architektury w MuseumsQuartier organizuje dzień otwarty z bezpłatnym wstępem.

W programie znalazły się wystawy, oprowadzania i rodzinne warsztaty budowania miasta z klocków LEGO w godz. 14.00–17.00. Będzie również można wyjątkowo zajrzeć na teren przygotowań do wystawy „Temporär. Strukturen der Notwendigkeit”, poświęconej architekturze tymczasowej, której oficjalne otwarcie nastąpi w listopadzie.

Informacje: www.azw.at