Jeden konflikt, różne akcenty
„Zaostrza się walka o Trybunał Konstytucyjny” – informuje ORF. „Walka o polski Trybunał Konstytucyjny wciąż nie jest rozstrzygnięta” – pisze „Der Standard”. „Spór o polski Trybunał Konstytucyjny przybiera na sile” – donosi „Die Presse”.

Bardziej dramatyczny ton przyjmuje „Heute”, pisząc o Polsce pogrążającej się w chaosie i przywołując ostrzeżenia byłego premiera Mateusza Morawieckiego przed dalszą eskalacją.

W obszernym artykule z 31 października ORF opisuje wydarzenia przed siedzibą Trybunału, protesty zwolenników opozycji i przyjazd prezydenta Karola Nawrockiego, który przerwał podróż do Senegalu. Przedstawia również spór o odsunięcie od kierowania Trybunałem Bogdana Święczkowskiego oraz o dopuszczenie do orzekania nowo wybranych sędziów.

Austriacki nadawca przypomina, że źródłem obecnego konfliktu są zmiany w sądownictwie przeprowadzone podczas rządów PiS w latach 2015–2023. Według ORF rząd Donalda Tuska dąży do przywrócenia praworządności, napotykając sprzeciw prezydenta i polityków PiS, którzy działania obecnej koalicji uznają za bezprawne.

ORF zwraca również uwagę na międzynarodowe konsekwencje sporu. Ocenia, że przedłużający się konflikt osłabia państwo i utrudnia Polsce pełne wykorzystanie jej rosnącego znaczenia w Unii Europejskiej i NATO, szczególnie w kontekście wojny w Ukrainie.

Nieco inaczej rozkłada akcenty „Die Presse”. W artykule z 1 listopada dziennik sięga do początków kryzysu konstytucyjnego w 2015 roku. Przypomina, że jeszcze przed przejęciem władzy przez PiS ówczesna większość parlamentarna wybrała pięciu sędziów Trybunału, przy czym dwie nominacje były niezgodne z prawem. PiS zakwestionowało następnie wszystkie te wybory i dokonało własnych nominacji.

Dziennik opisuje również obecny spór o zaprzysiężenie nowych sędziów oraz stanowisko Komisji Weneckiej, według której mogą oni objąć urząd także bez prezydenckiego ślubowania. Zwraca przy tym uwagę na głęboki podział polskiej sceny politycznej i trudności ze znalezieniem rozwiązania akceptowanego przez obie strony.

Z kolei Gabriele Lesser, niemiecka dziennikarka od lat relacjonująca wydarzenia w Polsce, w artykule opublikowanym na łamach „Der Standard” koncentruje się na walce o kontrolę nad Trybunałem. Przedstawia stanowisko Bogdana Święczkowskiego, który odmawia uznania swojego odsunięcia, oraz działania nowych sędziów. Podkreśla polityczne znaczenie Trybunału jako jednej z najważniejszych instytucji, w których utrzymują się wpływy obozu PiS.

Warto przy tym zaznaczyć, że nie wszystkie publikacje są niezależnymi analizami dziennikarskimi. „Die Presse” korzysta z materiałów APA i AFP, a ORF z doniesień agencyjnych. Tekst Gabriele Lesser jest natomiast autorską relacją dziennikarki współpracującej z wieloma europejskimi redakcjami.

Kolejne głosy w austriackiej debacie
W kolejnych dniach austriackie media nadal śledziły rozwój konfliktu. ORF informował o apelu premiera Donalda Tuska do prezydenta Nawrockiego w sprawie uznania nowo wybranych sędziów. Z kolei Gerald Schubert w komentarzu opublikowanym 2 listopada w „Der Standard” poddał ostrej krytyce postawę polskiego prezydenta. Już sam tytuł – „Polski prezydent nie ma nic wspólnego z praworządnością” – wskazuje na jednoznacznie polemiczny charakter publikacji.

Szczególną uwagę zwraca jednak wypowiedź Christopha Grabenwartera, prezesa austriackiego Trybunału Konstytucyjnego. W programie ORF „ZIB2” z 2 listopada określił wieloletnie działania podważające niezależność polskiego sądownictwa jako bezprecedensowy atak, którego skutków nie można odwrócić z dnia na dzień.

Grabenwarter wskazał również na potrzebę wzmocnienia zabezpieczeń austriackiego Trybunału Konstytucyjnego. Już wcześniej, powołując się na doświadczenia Polski i Węgier, proponował rozwiązania mające zapobiec paraliżowaniu jego działalności, między innymi przez niepublikowanie orzeczeń.

W ten sposób polski kryzys konstytucyjny stał się nie tylko tematem austriackich relacji i komentarzy politycznych, lecz także punktem odniesienia w dyskusji o odporności instytucji demokratycznych w samej Austrii.

Odmienną perspektywę przedstawiają austriackie media prawicowe i alternatywne. Stefan Beig w artykule opublikowanym 2 listopada na portalu „exxpress” zwraca uwagę na wątpliwości prawne dotyczące odsunięcia kierownictwa polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Podkreśla, że zastrzeżenia wobec zastosowanych środków zgłaszają również osoby krytyczne wobec wcześniejszych rządów PiS. 

Znacznie ostrzejszą interpretację przedstawia Chris Veber w komentarzu opublikowanym 2 listopada na portalu „Report24”. Określa działania rządu Donalda Tuska jako próbę przewrotu wspieraną przez Unię Europejską. Podobne oskarżenia wysunęli przewodniczący FPÖ Herbert Kickl i europosłanka Petra Steger, którzy zarzucili polskiemu rządowi próbę podporządkowania sobie Trybunału, a Komisji Europejskiej – stosowanie podwójnych standardów.

Te wypowiedzi pokazują, że konflikt wokół polskiego Trybunału Konstytucyjnego jest również w Austrii przedmiotem wyraźnie odmiennych interpretacji politycznych.

Głos zabierają czytelnicy
Interesującym uzupełnieniem austriackich publikacji są komentarze internautów. Obok emocjonalnych wypowiedzi pojawiają się głosy dotyczące samego sposobu relacjonowania polskiego konfliktu.

„Artykuł może być zgodny z faktami, a mimo to nie być całkowicie neutralny” – zauważa jeden z komentujących. Jego zdaniem problem nie polega na błędnych informacjach, lecz na rozłożeniu akcentów. Przedstawianie obecnego rządu jako strony przywracającej praworządność, a jego przeciwników jako tych, którzy ten proces blokują, pozostawia na dalszym planie kwestię legalności zastosowanych środków.

Inny czytelnik próbuje wyjaśnić istotę konfliktu między dwoma obozami politycznymi i sędziowskimi, które wzajemnie kwestionują legalność swoich działań. Kończy komentarz stwierdzeniem: „Nie mam pojęcia, dlaczego gazeta nie jest w stanie wyjaśnić tego prostymi słowami…”.

W niektórych wypowiedziach dyskusja o Polsce staje się punktem wyjścia do refleksji nad Austrią. „Zanim zaczniemy tutaj wymachiwać pouczająco palcem…” – pisze jeden z komentujących, pytając, czy austriacka konstytucja zapewnia wystarczającą ochronę przed podobnym kryzysem instytucjonalnym.

Inny internauta ostrzega, że również austriacki Trybunał Konstytucyjny (Verfassungsgerichtshof) mógłby zostać sparaliżowany, a szkody wyrządzone instytucjom państwa prawa bywają trudne do naprawienia nawet po zmianie większości parlamentarnej.

To oczywiście jedynie wybrane głosy z internetowych dyskusji, które nie pozwalają wyciągać wniosków o poglądach ogółu austriackich czytelników. Pokazują jednak, że zainteresowanie wydarzeniami w Polsce wykracza poza bieżący spór polityczny.

Kto ponosi konsekwencje?
Austriackie media przedstawiają konflikt wokół polskiego Trybunału Konstytucyjnego z różnych perspektyw – prawnej, politycznej i międzynarodowej. Różnice w rozłożeniu akcentów dostrzegają również czytelnicy, którzy nie zawsze zgadzają się ze sposobem relacjonowania wydarzeń.

Jednak niezależnie od tego, jak konflikt przedstawiają zagraniczne media, jego źródła i odpowiedzialność za jego rozwiązanie pozostają w Polsce. Przedłużający się kryzys jednej z najważniejszych instytucji państwa pokazuje, jak trudne może być odbudowanie zaufania do prawa i jego instytucji, gdy stają się one przedmiotem politycznej rywalizacji – ze szkodą dla Polski.

Oprac. red, na podstawie m.in.  tekstów ORF, „Die Presse”, „Der Standard” .