Transgraniczny charakter współczesnych relacji rodzinnych powoduje, że przemoc domowa coraz częściej występuje w kontekście związków binacjonalnych. W praktyce polsko-austriackiej szczególnie widoczne są sytuacje, w których jedna ze stron – najczęściej obywatelka polska – przebywa w Austrii, pozostając w zależności ekonomicznej i językowej od partnera.

Ochrona przed przemocą nie stanowi wyłącznie zagadnienia prawa rodzinnego czy karnego, lecz mieści się w rdzeniu zobowiązań państwa wynikających z art. 2 i 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC). Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreślił, że państwa mają pozytywny obowiązek podjęcia działań operacyjnych w celu ochrony jednostki, jeżeli władze wiedziały lub powinny były wiedzieć o rzeczywistym i bezpośrednim zagrożeniu.

W tym kontekście system austriacki uchodzi za jeden z najbardziej efektywnych modeli ochrony w Europie.

Austriacki model ochrony przed przemocą (Gewaltschutzrecht)

Austriacka koncepcja ochrony przed przemocą została ukształtowana przez Gewaltschutzgesetz z 1997 r., który wprowadził zasadę, że to sprawca przemocy ma opuścić mieszkanie, a nie ofiara. Model ten opiera się na trzech filarach:
a) natychmiastowej interwencji policji,
b) sądowym zabezpieczeniu cywilnoprawnym,
c) systemie instytucjonalnego wsparcia ofiar (Interventionsstellen).

Jak wskazuje doktryna, celem regulacji jest „efektywne i szybkie odseparowanie sprawcy od ofiary, bez konieczności uprzedniego prowadzenia postępowania dowodowego w pełnym zakresie”.

Policyjne nakazy opuszczenia lokalu – § 38a SPG

Na podstawie § 38a Sicherheitspolizeigesetz (SPG) policja może: nakazać sprawcy natychmiastowe opuszczenie mieszkania (Wegweisung), zakazać powrotu i zbliżania się (Betretungsverbot) oraz objąć zakazem także szkołę dziecka lub miejsce pracy ofiary. Środek ten obowiązuje obecnie przez 14 dni i ma charakter administracyjno-prewencyjny.

Sądowe nakazy ochronne – §§ 382b i 382e EO

Kluczowe znaczenie ma instytucja einstweilige Verfügung w trybie zabezpieczenia.

• 382b EO – ochrona przed przemocą w mieszkaniu
  Sąd może nakazać opuszczenie lokalu, zakazać przebywania w jego pobliżu oraz ograniczyć kontakt.
• 382e EO – ogólny zakaz kontaktu i zbliżania się
  Dotyczy także miejsc publicznych, komunikacji elektronicznej oraz kontaktu za pośrednictwem osób trzecich.

Postępowanie ma charakter przyspieszony; możliwe jest wydanie postanowienia bez wysłuchania sprawcy (ex parte). W postępowaniu zabezpieczającym wystarczające jest uprawdopodobnienie zagrożenia. Środek może obowiązywać do sześciu miesięcy, z możliwością przedłużenia.

Przemoc domowa ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcia w zakresie: władzy rodzicielskiej (§ 138 ABGB), kontaktów (§ 187 ABGB) oraz rozwodu z winy (§ 49 EheG). W praktyce sąd może: zawiesić kontakty, ograniczyć je do formy nadzorowanej oraz powiązać realizację kontaktów z terapią sprawcy.

Interventionsstellen – model wsparcia instytucjonalnego

Każda policyjna interwencja automatycznie skutkuje powiadomieniem wyspecjalizowanej jednostki wsparcia ofiar. System ten zapewnia bezpłatne doradztwo prawne, pomoc psychologiczną oraz wsparcie w postępowaniach sądowych.

Austriacki nakaz ochronny może zostać przeniesiony do innego państwa członkowskiego na podstawie zaświadczenia wydanego przez sąd. Nie jest wymagane odrębne postępowanie o uznanie. Mechanizm ten ma kluczowe znaczenie w sytuacji powrotu ofiary do Polski. W sprawach karnych umożliwia przeniesienie zakazu kontaktu do państwa, w którym ofiara przebywa.

Austriacki model ochrony przed przemocą domową wyróżnia się:
• natychmiastowością reakcji,
• szerokim zakresem środków zabezpieczających,
• silnym powiązaniem z prawem rodzinnym,
• rozbudowanym systemem wsparcia ofiar.

W sprawach binacjonalnych – zwłaszcza polsko-austriackich – system ten stanowi istotny punkt odniesienia zarówno dla praktyki sądowej, jak i dla dalszego rozwoju standardów ochrony w Europie.

Agata Wolińska-Umschaden, Polonika nr 313, marzec –kwecień 2026